Hiện Mỹ, EU, Nhật Bản là 3 thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam, chiếm khoảng 85% thị phần xuất khẩu, trong đó Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất chiếm khoảng 55% thị phần, nhằm tránh những rủi ro khi phụ thuộc quá nhiều vào các thị trường trên và các doanh nghiệp trong ngành dệt may có cơ hội tìm kiếm các thị trường mới, ngoài tìm hiểu văn hóa, nhu cầu cơ bản của các thị trường mới, Ban Nghiên cứu và Xúc tiến thị trường Tập đoàn đã sưu tầm và tổng hợp thông tin về một số thị trường xuất khẩu phi truyền thống.

1.      Thị trường Châu Phi, Tây Á, Nam Á

Cuộc khủng hoảng tài chính tại Hoa Kỳ đã có tác động tiêu cực tới nền kinh tế thế giới. Lạm phát và suy thoái kinh tế đang xảy ra ở cả các nền kinh tế phát triển và đang phát triển. Hầu hết các nền kinh tế phải chịu nhiều tác động tiêu cực. Tuy nhiên, hậu quả tác động tới các khu vực và các nước trên thế giới có mức độ khác nhau.

Tuy nhiên đối với các nước Châu Phi, do sự gắn kết của thị trường tài chính của các nước này với thị trường tài chính Hoa Kỳ còn lỏng lẻo nên tác động của cuộc khủng hoảng đối với tăng trưởng kinh tế của các nước này là không lớn.

Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ thế giới (IMF), tăng trưởng GDP của Châu Phi (Nam Phi, Ai Cập, Angieri, Marốc, Nigiêria, ...) năm 2008 đạt 5,0% và năm 2009 đạt 4,7%. Xuất khẩu của các nước Châu Phi ước đạt 511,2 tỷ USD trong năm 2008, dự kiến xuất khẩu năm 2009 đạt 530,9 tỷ USD. Nhập khẩu trong năm 2008 đạt 394,6 tỷ USD dự báo sẽ tăng lên 441,8 tỷ USD trong năm 2009. Cơ cấu hàng nhập khẩu của các nước Châu Phi chủ yếu là các sản phẩm chế tạo, máy móc thiết bị, sản phẩm dệt may, nông sản, lương thực thực phẩm…

Đối với các nước Trung Đông (Thổ Nhĩ Kỹ, Iran, Kuwait, Arap-Xeut, UAE,...) theo IMF kinh tế của các nước này  tiếp tục tăng trưởng cao trong năm 2008. Nhu cầu tiêu dùng tiếp tục tăng dẫn tới gia tăng nhập khẩu của Trung Đông. Ước tính cả năm 2008, Trung Đông xuất khẩu 1.093,6 tỷ USD và nhập khẩu 541,5 tỷ USD. Dự kiến, năm 2009, Trung Đông xuất khẩu khoảng 1,099.8 tỷ USD và nhập khẩu 622.3 tỷ USD. Năm 2009 Chính phủ xác định khu vực thị trường Trung Đông (Tây Á) sẽ là thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Tiềm năng xuất khẩu các mặt hàng dệt may và giày dép của Việt Nam vào thị trường này vẫn rất lớn, cụ thể đối với thị trường UAE trong 11 tháng năm 2008 KNXK hàng dệt may của VN vào thị trường này tăng 22% so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng 11 năm 2008 KNXK hàng dệt may sang UAE đạt 3.9 triệu USD tăng 50,68% so với tháng 10 và 22% so với cùng kỳ.

Đối với khu vực Nam Á (Ấn Độ, Pakistan, Bangdalet,...), theo IMF tốc độ tăng trưởng GDP của khu vực Nam Á giảm từ mức 8,7% năm 2007 xuống còn 7,6% năm 2008 và 6,4% năm 2009. Mặt hàng dệt may là một trong những mặt hàng xuất khẩu quan trọng của các nước Nam Á.

Một số yếu tố thuận lợi và khó khăn tác động đến tình hình phát triển kinh tế - xã hội của khu vực.

Thuận lợi:

- Nền kinh tế khu vực Châu Phi, Tây Á, Nam Á đã có những chuyển biến đầy hứa hẹn do nhiều nước đã thực hiện triệt để chương trình cải cách các chính sách kinh tế vĩ mô tập trung ở nhiều ngành và lĩnh vực.

- Nhu cầu thế giới với các sản phẩm xuất khẩu của Châu Phi đang ngày càng gia tăng như xăng dầu, kim loại, khoáng sản…

- Các nước Nam Á đã thực hiện thành công chính sách thúc đẩy tăng trưởng khu vực tư nhân và tư nhân hóa (Ấn Độ, Pakistan)

- Tích cực hội nhập sâu hơn giữa các nền kinh tế trong khu vực và với nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là trong khối GCC (Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh).

- Chính sách tài chính, ngân hàng của các nước Nam Á, đặc biệt là Ấn Độ cũng ngày càng cởi mở hơn trong nỗ lực thu hút đầu tư nước ngoài.

- Mặc dù giá dầu thô đã giảm ở mức trên dưới 50 USD/thùng nhưng vẫn còn ở mức cao và đem lại một khoản thu nhập ngoại tệ lớn đối với các quốc gia ở Trung Đông.

Khó khăn:

- Bất ổn về chính trị, chiến tranh, cướp bóc, nội chiến và phân biệt sắc tộc vẫn chưa được giải quyết triệt để (cuộc xung đột Israel-Palestin, bất ổn tại Irắc, bạo loạn ở Nigeria, khủng bố tại Pakistan và Ấn Độ, nội chiến ở Sudan hay Liberia....)

- Cuộc khủng hoảng hạt nhân ở Iran đến nay vẫn chưa có hồi kết khiến cho tình hình vẫn còn căng thẳng.

Qua số liệu ước thực hiện xuất khẩu hàng hàng dệt may vào thị trường Châu Phi, Tây Á và Nam Á năm 2008 đạt 143.925.000 USD, kế hoạch định hướng cho năm 2009 vào thị trường này là 165.514.000 USD thì đây cũng là điểm đến cho các doanh nghiệp dệt may đang có nhu cầu tìm hiểu về thị trường này

- Các doanh nghiệp dệt may muốn tìm hiểu thông tin về thị trường này cần chủ động hơn nữa trong việc liên hệ với các Thương vụ tại các thị trường

- Doanh nghiệp cần xác định mặt hàng trọng điểm cho từng thị trường, từng bước xây dựng bàn đạp để mở rộng hoạt động xuất khẩu vào khu vực thị trường này, ví dụ một số quốc gia có nhu cầu nhập khẩu hàng dệt may như: Ăng-gô-la, Kê-nya, Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ, UAE, Ảrập-Xêút …

- Chủ động khảo sát thị trường, tham dự hội chợ, hội thảo doanh nghiệp. Một trong những kinh nghiệm của doanh nghiệp đã thành công trong thị trường này là nên trực tiếp gặp gỡ đối tác kinh doanh, chuẩn bị chu đáo kỹ lưỡng cho từng hoạt động, từng chuyến đi, tránh việc tham gia mang tính hình thức;

- Lựa chọn phương thức kinh doanh phù hợp. Doanh nghiệp cần lựa chọn một trong các hình thức kinh doanh sau cho phù hợp với khả năng tài chính cũng như mục tiêu của mình: xuất khẩu qua trung gian, xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu tại chỗ hay đầu tư cùng đối tác.

- Các doanh nghiệp cần nâng cao trình độ nghiệp vụ ngoại thương và tiếng Anh, tiếng Pháp và các ngôn ngữ khác (tiếng Bồ Đào Nha, Ả rập) đồng thời đào tạo đội ngũ cán bộ tiếp thị sale/marketing giỏi nghiệp vụ để chủ động giao dịch trực tiếp với đối tác.

- Các doanh nghiệp cần quan tâm đến vấn đề nâng cao chất lượng sản phẩm trong khâu sản xuất, cải tiến mẫu mã, giá cả cạnh tranh để có thể cạnh tranh với các đối thủ trên thị trường.

2.      Thị trường châu Mỹ La tinh

Các nước châu Mỹ la tinh bao gồm Aghentina, Venezuela, Chilê, Mehico, Brasil, Uruquay, Peru, Cuba, Colombia, .....

Kinh tế các nước Mỹ La Tinh đã và đang phải đối đầu với nhiều khó khăn thách thức do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và đặc biệt là tại Mỹ. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy giảm mạnh trong hai tháng cuối năm và đặc biệt là trong năm 2009. Nhiều nền kinh tế hàng đầu trên thế giới đã tiến gần đến suy thoái, trong khi tăng trưởng của các nền kinh tế đang nổi lên nay cũng đã chững lại. Đa phần các nước Mỹ La Tinh (kể cả Mexico) cũng phải điều chỉnh lại chỉ tiêu tăng trưởng GDP đặt ra từ đầu năm

Năm 2008, kinh tế các nước Mỹ La Tinh vẫn tiếp tục giữ được đà tăng trưởng tuy mức độ có chậm lại so với mức tăng trưởng của năm 2007. Hầu hết các nước trong khu vực đều đạt mức tăng trưởng GDP cao hơn mức tăng trưởng chung của kinh tế thế giới do giá cả một số nguyên liệu, nông sản, thực phẩm, hạt có dầu, nhiên liệu và khoáng sản tăng cao trong tám tháng đầu năm, cộng thêm buôn bán trong khu vực tăng trưởng khá và tiêu thụ nội địa tiếp tục gia tăng là các động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn khu vực. Những năm gần đây, Mỹ La Tinh đã thực hiện chiến lược đẩy mạnh xuất khẩu, họ đã chuyển từ một nền kinh tế hướng nội sang hướng ngoại và đã gặt hái được nhiều thành công. Năm 2008 là năm thứ 3 liên tiếp hầu hết các nước Mỹ La Tinh (trừ Mexico) đều đạt thặng dư thương mại, điển hình là các nước: Achentina, Chile, Venezuela và Brasil.

Hiện nay, các thị trường này có nhu cầu nhập khẩu lớn về hàng tiêu dùng như may mặc, giày dép, mỹ nghệ... và có khả năng cung cấp nhiều nguyên vật liệu như gỗ, nguyên phụ liệu dệt may. Hàng dệt may là một mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam vào khu vực Mỹ Latinh, chỉ đứng sau mặt hàng gạo, giày dép và cà phê. Các nước nhập khẩu là Chilê, Panama, Peru, Cuba, Brazil. Hàng dệt may của Việt Nam có nhiều cơ hội thâm nhập sâu hơn vào thị trường khu vực Mỹ Latinh nếu cạnh tranh được về giá với hàng dệt may của Trung Quốc, Đài Loan, Thái Lan...

Theo con số thống kê của Tổng cục Hải quan Việt Nam thì hàng dệt may Việt Nam xuất khẩu sang các nước Mỹ la tinh năm 2008 đạt khoảng 64 triệu USD

Ngoài các thị trường truyền thống nêu trên, Việt Nam còn có thể mở rộng xuất khẩu các hàng hoá nói chung và dệt may nói riêng vào các nước khác thuộc thị trường khu vực như Peru, Paraguay, Venezuela, El Salvador, Uruguay, Colombia, Jamaica, Ecuador, Belize, Barbados.

Một số điểm cần lưu ý khi triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại và xuất khẩu vào thị trường Mỹ la tinh:

Thuận lợi

- Trong lúc đàm phán Thương mại toàn cầu vòng Doha đang bế tắc, các nước Mỹ La Tinh đã tích cực, chủ động triển khai đàm phán các hiệp định và thoả thuận thương mại khu vực và song phương nhằm tìm các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho các hoạt động thương mại và dịch vụ của họ. Chính sách chung của thị trường các nước Mỹ Latinh cụ thể trong kinh tế đối ngoại thể hiện một xu thế rõ nét là hướng về châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam.

- Các nước Mỹ la tinh đặc biệt là Nam Mỹ có cơ cấu hàng xuất khẩu tương đối giống ta, họ cũng đang thực hiện chiến lược đẩy mạnh xuất khẩu. Nhiều quốc gia trong khu vực đã coi xuất khẩu là một trong những động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo thêm việc làm góp phần giải quyết tình trạng thất nghiệp. Đây là điểm tương đồng trong chính sách và chiến lược phát triển giữa họ và ta.

- Các nước Mỹ la tinh là thị trường tiềm năng, 20 quốc gia với trên 20 triệu km², chiếm 1/7 diện tích thế giới.

- Trong số các nước Mỹ La Tinh hiện nay có 4 nước ta nên tập trung ưu tiên mở rộng quan hệ buôn bán và đầu tư với họ đó là Mexico, Brasil, Chile và Panama, đây là 4 nước có nền thương mại mở cửa nhất. Chile, Brasil và Mexico là ba nước có vốn đầu tư ra nước ngoài nhiều nhất trong khu vực. Panama là trung tâm và cửa ngõ vào các nước Trung Mỹ. Chile là nước có biểu thuế nhập khẩu thấp nhất hiện nay trong khu vực Mỹ La Tinh và họ cũng là nước đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do và hiệp định kinh tế bổ sung với các nước này. Mặt khác Chile hiện là nước có các tập đoàn siêu thị đang hoạt động rất hiệu quả tại hầu hết các nước Nam Mỹ và là cửa ngõ thuận lợi cho hàng hoá vào các nước như Peru, Bolivia, Achentina.

Khó khăn

- Giá cước phí vận tải tiếp tục tăng tăng cao, việc thuê tàu gặp nhiều khó khăn cộng thêm sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ, khốc liệt của các nước đến từ châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia và các nước trong khu vực như Brasil, Mexico và Uruguay

- Ngoại trừ Chile và Mexico, nhìn chung các nước Mỹ La Tinh vẫn tiếp tục áp dụng các chính sách bảo hộ  khá chặt chẽ các ngành sản xuất trong nước nhất là một số nhóm các mặt hàng nhạy cảm, trong đó có dệt may, da giày. Họ tiến hành thực hiện kiểm tra hải quan 100% đối với hàng dệt may, giày dép có xuất xứ từ các nước châu Á. Riêng Brasil nhằm hạn chế tốc độ tăng trưởng nhập khẩu các mặt hàng dệt may, giày dép,  đồng thời để bảo hộ sản xuất trong nuớc các sản phẩm này, tháng 7 năm 2007 Chính phủ đã quyết định tăng thuế nhập khẩu các sản phẩm dệt may từ 18 lên 26% và giày dép từ 20 lên 35%

- Để đẩy mạnh xuất khẩu vào Mỹ La Tinh trong thời gian tới về mặt nhà nước cần phải có chiến lược tổng thể, dài hạn, đầu tư nhiều hơn cho việc nghiên cứu thị trường khu vực.

- Khu vực Mỹ La Tinh đa phần đều nói tiếng Tây Ban Nha (trừ Brasil) và một số là Bồ Đào Nha ngôn ngữ mà các doanh nghiệp dệt may Việt Nam hầu như không biết do vậy việc giao dịch cũng bị hạn chế.

- Các nước Mỹ La Tinh rất coi trọng quan hệ cá nhân, đặc biệt là quan hệ giữa các lãnh đạo cấp cao.

Ban NCXT sưu tầm, tổng hợp từ các vụ chức năng Bộ Công Thương